Context / probleemstelling of aanleiding

<i>De wereld verandert: de gezondheid van de aarde lijdt onder het gedrag van de mens. Om studenten te leren over deze thematiek is meer nodig dan kennisoverdracht. Het gaat om existentiële gevaren met grote emotionele impact: om ‘wicked problems’, waarbij studenten moeten leren omgaan met onzekerheden en complexiteit. Transformatief leren kan een passend onderwijsconcept zijn, waarbij studenten vanuit verschillende perspectieven kijken naar complexe maatschappelijke vraagstukken.</i>
Planetaire gezondheid is zo’n vraagstuk. Het beschrijft de wisselwerking tussen de gezondheid van de aarde en de gezondheid van al het leven erop (Planetary Health Alliance, 2025). Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat menselijk handelen het versterkte broeikaseffect veroorzaakt (IPCC, 2013). Wie de gezondheid van de aarde wil verbeteren, moet zich bewust zijn van deze impact en bereid zijn anders te handelen.
Ook de zorgsector staat voor deze opgave. Ondanks de focus op gezondheidswinst draagt de zorg aanzienlijk bij aan milieubelasting: in Nederland is de sector verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de totale CO₂-uitstoot (RIVM, 2022). Naast directe vermindering van de uitstoot, draagt ook focus op preventie en leefstijl bij aan vermindering van de footprint. Dit alles vraagt om verandering en dus om onderwijs dat studenten kennis, inzicht én handelingsperspectief biedt. Integratie van planetaire gezondheid in het onderwijs voor toekomstig (gezondheids-)zorgprofessionals en onderzoekers is daarbij essentieel.
Tijdens dit symposium verkennen we hoe transformatief onderwijs kan bijdragen aan planetaire gezondheid. Wat verstaan we onder transformatief onderwijs? Wat zijn bevorderende onderwijselementen om transformatief leren te bewerkstelligen? Hoe krijgt dat nu vorm in de praktijk: welke mooie voorbeelden zijn er al te noemen? En, hoe draagt transformatief onderwijs bij aan de voorbereiding van studenten op een onzekere, veranderlijke wereld?
We bouwen samen met prof.dr.ir. Arjen Wals aan een gedeeld begrip en gaan in gesprek over kansen, praktijkvoorbeelden en barrières. Wie is daarbij nodig? In elk geval jij.
<b>Geraadpleegde literatuur</b>
FIZZ Marketing & Communicatie. (z.d.). <i>Arjen Wals over de noodzaak van transformatief leren en embodiment: ‘We zijn losgekoppeld van ons lichaam. Dus ook van de aarde.’</i> Geraadpleegd op 2 februari 2026 van https://nivoz.nl/nl/arjen-wals-over-de-noodzaak-van-transformatief-leren-van-embodiment-we-zijn-losgekoppeld-van-ons-lichaam-dus-ook-van-de-aarde
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2013). <i>Human influence on climate clear, IPCC report says.</i> Geraadpleegd op 2 februari 2026 van https://www.ipcc.ch/2013/09/27/human-influence-on-climate-clear-ipcc-report-says/
Luykx J, Mattijsen J, Gommers D, Brakema E. (eds.). <i>(</i>2024). <i>Groene planeet, groene zorg: Over jouw impact als zorgprofessional.</i> Houten: Bohn Stafleu Van Loghum
Nederlandse Federatie van Universitair medische centra. (2024). <i>Visiedocument Planetaire gezondheid in de umc-opleidingen</i>. Geraadpleegd op 26 januari 2026 van https://www.umcnl.nl/projecten/planetaire-gezondheid-in-opleidingen/
Planetary Health Alliance. (2025). <i>Understanding Planetary Health Pathways</i>. Geraadpleegd op 26 januari 2026 van <u>https://eur05.safelinks.protection.outlook.com/?url=https%3A%2F%2Fplanetaryhealthalliance.org%2Fplanetary-health-schematic%2F&amp;data=05%7C02%7CM.A.Brinkhuis-5%40umcutrecht.nl%7Cc7273d73e19e4bb1f47f08de5e57bdc0%7Cdcdf4a3dd0c04a6394cf781981249be5%7C0%7C0%7C639051928547081592%7CUnknown%7CTWFpbGZsb3d8eyJFbXB0eU1hcGkiOnRydWUsIlYiOiIwLjAuMDAwMCIsIlAiOiJXaW4zMiIsIkFOIjoiTWFpbCIsIldUIjoyfQ%3D%3D%7C0%7C%7C%7C&amp;sdata=X1IusSNDJo%2B4uTP%2Bwo89qFCz%2FsSDzno4cJVf1jg6OBM%3D&amp;reserved=0</u>
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2022). <i>Het effect van de Nederlandse zorg op het milieu: Methode voor milieuvoetafdruk en voorbeelden voor een goede zorgomgeving</i>. Geraadpleegd op 2 februari 2026 van https://www.rivm.nl/publicaties/effect-van-nederlandse-zorg-op-milieu-methode-voor-milieuvoetafdruk-en-voorbeelden-voor