Context / probleemstelling of aanleiding
Context/probleemstelling of aanleiding:
Alle huidige ontwikkelingen vragen om toekomstbestendigheid en klimaatbewust onderwijs. Het opleiden van bewuste en verantwoordelijke zorgprofessionals vereist dat deze onderwerpen zowel inhoudelijk bespreekbaar zijn, als dat het onderwijs zelf duurzaam wordt ingericht. Uitdagingen als zaalcapaciteit, reistijd en CO₂-intensieve onderwijsvormen vergroten ook de noodzaak tot alternatieve, duurzame leermethoden. Tegelijkertijd hebben studenten en (aios) artsen behoefte aan flexibiliteit, inclusie en casusgerichte toepasbaarheid. Podcasts bieden hierbij een laagdrempelige, tijdonafhankelijke leeroplossing die blended curricula versterkt en tegelijkertijd de logistieke en milieu-impact verlaagt (1,2).
Beschrijving van de interventie/innovatie:
<i>Medisch Kompas</i> is een Nederlandstalig onderwijs-podcast over klinisch redeneren en innovaties in de zorg en onderzoek, ontwikkeld door studenten in samenwerking met klinische experts. Doelgroep: geneeskundestudenten, coassistenten en (aios)-artsen in Nederland en België. Afleveringen (25–60 min) volgen een vaste didactische opbouw met expliciete leerdoelen, beslismomenten, lessons-learned en show-notities/transcript (1). Inhoud: Hoe wegen artsen milieu- en langetermijneffecten mee. Een perspectief dat vaak ontbreekt in boeken of richtlijnen. Voorbeelden: de rationale achter richtlijnen, de duurzaamheidsimpact van tuberculosepreventie versus behandeling, waarom is palliatieve zorg preventieve zorg, wat is goede zorg überhaupt, stedelijke inrichting voor gezonde langlevendheid en duurzaam medicijngebruik. Ingebouwde duurzaamheidsprincipes: audio-first didactiek (weinig materiaal- en ruimtegebruik), remote-first productie (online opnames, geen drukwerk), low-bandwidth distributie en open hergebruik (LMS-embedding) (2). Thematisch integreren we o.a. doelmatige zorg, innovatie en aspecten van planetaire gezondheid/SusQI. Contributie aan VU: ondersteuning bij klinisch redeneer onderwijs en mondelinge toetsing, en als verdiepende voorbereiding om traditioneel onderwijs te versterken (flipped classroom).
Ervaringen/analyse van de implementatie:
Bereik: circa 2.000 maandelijkse luisteraars, merendeels uit Nederland en België; vooral studenten/coassistenten en (aios)-artsen. Demografie (Spotify): 65,5% vrouw; 31,9% man; grootste leeftijdscohorten 23–27 jaar. Docenten rapporteren bruikbaarheid als pre-class stimulus en discussiestarter; studenten benoemen concrete ‘mentale checklists’ en de flexibiliteit van luisteren tijdens reizen (1). Audio kan fysieke contacttijd deels vervangen, met behoud van kwaliteit en lagere reis- en zaalbelasting (1,2). De audio-first benadering faciliteert inclusie (diverse roosters, laagdrempelige toegang, diverse leerstijlen) (1), wat past bij een blended inzet en bijdraagt aan onderwijskundige en ecologische duurzaamheid (2). Succesfactoren: vaste structuur per aflevering, student-expert co-creatie, consistente publicatie en expliciete koppeling aan leerdoelen (1).
Lessons learned (implicaties voor de praktijk):
Ontwerp compacte segmenten met duidelijke leerdoelen en take-home points (1).
Integreer Planetary Health/SusQI-leerdoelen en benoem duurzaamheid expliciet in casussen en opdrachten.
Laat studenten mede-cureren voor relevantie en adoptie; betrek klinische experts voor diepgang en curriculum-fit.
Borg toegankelijkheid met transcript/show notes en low-bandwidth distributie; integreer in LMS/onderwijskalender (1).
Monitor niet alleen onderwijsuitkomsten, maar ook duurzaamheid-proxymaten (bijv. vermeden reisbewegingen/zaalgebruik) (2).
Kies audio-first waar passend: minder logistiek en CO₂, meer flexibiliteit en rechtvaardige toegang (2).
Referenties (max. 2):
Kelly JM, et al. A scoping review of podcast use in medical education. <i>BMC Med Educ</i>. 2022.
Sharma D, et al. Virtual learning and the carbon footprint of CME. <i>Adv Ther</i>. 2024.
