Context / probleemstelling of aanleiding
Context/probleemstelling of aanleiding:
Tandheelkundestudenten ervaren vanaf de start van hun opleiding hoge niveaus van stress en fysieke belasting. Dit brengt risico’s met zich mee voor hun mentale gezondheid, studievoortgang en patiëntveiligheid. Het onderwijs bereidt studenten niet expliciet voor op het presteren onder druk, terwijl dit juist de realiteit is in de klinische praktijk. Interventies gebaseerd op high-performance psychologie laten positieve effecten zien, maar blijven vaak losstaande initiatieven. Structurele inbedding in het curriculum ontbreekt, waardoor duurzame impact uitblijft.
Beschrijving van de interventie/innovatie:
Binnen een Comenius Teaching Fellow beurs (2023–2025) is aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) het programma Training for Excellence (T4X) ontwikkeld voor eerstejaars bachelorstudenten. T4X is gebaseerd op vier kernprincipes uit de topsportpsychologie, gericht op het versterken van klinische vaardigheden onder realistische omstandigheden:
<b>Deliberate practice</b>– oefenen in gestructureerde blokken met SMART-doelen en reflectie.
<b>Imagery</b>– mentale voorbereiding van motorische handelingen en what-if-scenario’s.
<b>Focus of attention</b>– trainen om aandacht te richten en te herwinnen, met nadruk op externe focus boven interne focus.
<b>Performing under pressure</b>– leren presteren onder druk door scenario’s, gecontroleerde verstoringen en reflectie op gemaakte fouten.
Het project volgde een iteratief, design-based onderzoeksontwerp:
• Iteratie 1 (pilot, 2022–2023): eerste versie van de T4X-werkgroepen getest en aangescherpt op basis van studentfeedback.
• Iteratie 2 (implementatie, 2023–2024): aangepaste versie toegepast met een delayed-intervention design, geëvalueerd met vragenlijsten en reflecties.
• Procesevaluatie (2024): docenteninterviews en studentenreflecties om succesfactoren en barrières voor duurzame implementatie te analyseren.
Ervaringen/analyse van de implementatie:
• <b>Studenten</b>: rapporteerden meer zelfvertrouwen en het vermogen stress beter te reguleren. Ze waardeerden deliberate practice en imagery als concrete hulpmiddelen; performing-under-pressure hielp om fouten te normaliseren en veerkracht op te bouwen.
• <b>Docenten</b>: zagen de potentie maar pasten de principes wisselend toe. Belemmeringen waren o.a. gebrek aan training, tijd en structurele curriculuminbedding.
• <b>Implementatieanalyse</b>: succesvolle toepassing vraagt expliciete koppeling aan eindtermen, herhaling in meerdere vakken en systematische docentprofessionalisering.
Lessons learned (implicaties voor de praktijk):
Het project laat zien dat het nabootsen van druk en stress in een gecontroleerde onderwijssituatie een waardevolle manier is om studenten te leren omgaan met de realiteit van de klinische praktijk. Implementatie van high-performance principes is haalbaar en versterkt zowel klinische vaardigheden als mentale veerkracht. Tegelijkertijd toont de procesevaluatie dat duurzame impact alleen mogelijk is bij veranderingen op systeemniveau:
Docentprofessionalisering is noodzakelijk om principes consequent te gebruiken.
Curriculumherziening is vereist om T4X structureel te verankeren.
Organisatorische steun (tijd, middelen, leiderschap) is essentieel voor borging op de lange termijn.
Door onderwijs expliciet te richten op het leren functioneren onder druk levert T4X een bijdrage aan de ontwikkeling van veerkrachtige, zelfverzekerde en praktijkrijpe tandartsen.
Referenties (max. 2):
Ericsson KA. Deliberate practice and the acquisition of expert performance. Psychol Rev. 1993;100(3):363–406.
Do V, Fleming S, et al. Performance Mental Skills in Medical Education: The 3M+S Framework. Acad Med. 2024;99(4):531–9.
