Context / probleemstelling of aanleiding

Context/probleemstelling of aanleiding:
Binnen de bacheloropleiding Technische Geneeskunde is reflectie een kerncompetentie in het kader van professioneel gedrag. Studenten ervaren reflectie echter soms als een verplichting of ‘checklist’, wat kan leiden tot reflectiemoeheid (Luken, 2011; de la Croix & Veen, 2018). De bestaande onderwijs- en toetspraktijk bleek bovendien onvoldoende constructive alignment met de reflectierubric die als beoordelingskader wordt gebruikt. Dit vormde aanleiding om de leerlijn reflectie opnieuw te doordenken en te herontwerpen. Studenten ervaren weinig ‘lijn’ in hoe ze hun reflectievaardigheden moeten ontwikkelen gedurende de opleiding.
Beschrijving van de interventie/innovatie:
Om zowel studenten als docenten beter te ondersteunen in het proces van het ontwikkelen van reflectievaardigheden, is de leerlijn ‘Reflecteren‘ herontworpen. We analyseerden de huidige reflectieopdrachten in de bachelor en legden leerdoelen, instructie en beoordelingscriteria naast elkaar. Daarnaast hebben we met 10 studenten interviews gehouden hoe zij reflectie en het reflectie onderwijs ervaren. Vanuit deze analyse ontwikkelden we een nieuwe visie op reflectie: niet als product of eindopdracht, maar als proces van persoonlijke betekenisgeving en professionele identiteitsvorming. Kernuitgangspunten zijn: minder maar diepgaandere reflectiemomenten, koppeling aan betekenisvolle praktijkervaringen en keuzevrijheid in vorm (tekst, audio, video, dialoog). Daarbij wordt reflectie stapsgewijs opgebouwd door de jaren heen (observeren in jaar 1, evalueren in jaar 2, duiden en handelen in jaar 3), geïnspireerd op het model van Korthagen.
Ervaringen/analyse van de implementatie:
Studenten gaven in semigestructureerde interviews aan meer behoefte te hebben aan begeleiding rondom reflecteren. In de huidige implementatie merken we dat studenten reflectie makkelijker oppakken wanneer het verbonden is aan concrete ervaringen in onderwijs- en praktijksituaties. Docenten geven aan dat de focus op procesbegeleiding (openheid, betekenisgeving, groei) meer ruimte schept voor authentieke reflectie en minder voor het ‘afvinken’ van opdrachten. Tegelijkertijd vraagt dit van docenten nieuwe vaardigheden in coachend begeleiden en het expliciteren van de waarde van reflectie voor professionele ontwikkeling.
Lessons learned (implicaties voor de praktijk):
Het herontwerpen van de leerlijn reflectie benadrukt dat reflectie geen doel op zich is, maar een middel om studenten te leren zichzelf te hanteren in complexe professionele interacties. Keuzevrijheid in vorm en focus op proces lijken bij te dragen aan motivatie en authenticiteit. Uitdagingen liggen in het trainen van docenten in deze begeleidende rol en het behouden van consistentie in toetsing. Deze aanpak kan ook relevant zijn voor andere opleidingen die zoeken naar manieren om reflectie betekenisvol en duurzaam te integreren.
Referenties (max. 2):
Luken T. (2011). <i>Reflecteren: niet doen!</i> Tijdschrift voor Ontwikkeling in Organisaties, 23(3), 7–12.de la Croix A, Veen M. (2018). The reflective zombie: Problematizing the conceptual framework of reflection in medical education. <i>Perspectives on Medical Education</i>, 7(6), 394–400.