Context / probleemstelling of aanleiding

Probleemstelling (inclusief theoretische onderbouwing en onderzoeksvraag/vragen):
Motivatie voor de studie geneeskunde hangt samen met het gebruik van diepere leerstrategieën, meer zelfstudie-uren, hogere cijfers en minder uitputting.¹ Studenten zijn echter niet altijd gemotiveerd tijdens hun studie; hun motivatie fluctueert afhankelijk van de context. Deze verschuivingen in situationele motivatie zijn nog weinig begrepen.² Een beter begrip van hoe studenten hun (de)motivatie begrijpen biedt inzicht in hoe ze hun leeromgeving ervaren en hoe deze hun motivatie kan ondermijnen. Om dit te onderzoeken stelden wij de volgende onderzoeksvraag: Hoe begrijpen en ervaren bachelorstudenten geneeskunde hun gebrek aan motivatie?
Methode:
In deze exploratieve kwalitatieve studie gebruikten we rich pictures gevolgd door semigestructureerde interviews. We hebben een constructivistisch paradigma gebruikt omdat we geïnteresseerd waren in hoe studenten hun eigen ervaringen van demotivatie begrijpen, ervaren en betekenis geven.
Zestien bachelorstudenten geneeskunde maakten een rich picture over een ervaring waarin zij zich niet gemotiveerd voelden tijdens hun geneeskundestudie. In het daaropvolgende semigestructureerde interview onderzochten we hoe studenten de ervaringen uit hun tekening begrepen, ervoeren en betekenis gaven.
De transcripties van de interviews zijn geanalyseerd door middel van een inductieve reflexieve thematische analyse. Het aantal deelnemers werd bepaald aan de hand van het concept <i>information power</i>. Ethische goedkeuring werd verkregen van de Nederlandse Vereniging voor Medisch Onderwijs (NVMO).
Resultaten (en conclusie):
Studenten tekenden situaties uit colleges, kleinschalig onderwijs en zelfstudie die betrekking hadden op leerinhoud, activiteiten, docenten of medestudenten. We identificeerden vier thema’s over hoe studenten betekenis gaven aan demotiverende ervaringen.
<u>Het is nutteloos</u>: onplezierige gevoelens zoals verveling en verwarring werden begrepen als indicaties dat een leeropdracht of -inhoud nutteloos was, wat leidde tot frustratie.
<u>Niemand geeft erom:</u> Studenten voelden zinloosheid wanneer ze het idee hadden dat docenten, medestudenten of de faculteit niet om de student gaf.
<u>Het is te veel:</u> onplezierige gevoelens zoals verveling en verwarring maakten dat de studie zwaarder aanvoelde en studenten zich sneller overweldigd voelden wat blokkerend werkte.
<u>Transactionele houding:</u> geconfronteerd met deze onplezierige gevoelens namen studenten dikwijls een afstandelijke, transactionele houding aan waarbij ze zich alleen inzetten voor een cijfer of een vinkje.
Deze studie laat zien dat onplezierige gevoelens tijdens het geneeskunde onderwijs een centrale rol spelen in hoe geneeskundestudenten hun gebrek aan motivatie begrijpen. Gevoelens zoals verveling of verwarring zijn niet simpelweg tijdelijke onplezierige gemoedstoestanden, het zijn betekenisvolle ervaringen die studenten interpreteren als informatie dat de onderwijsinhoud irrelevant is, een docent ongeïnteresseerd, of de leerinhoud overweldigend. Deze interpretaties kleuren hoe studenten leeractiviteiten, inhoud, docenten en zelfs het programma beoordelen, met grote gevolgen voor hun studiemotivatie en inzet.
Discussie (beschouwing resultaten en conclusie in het kader van de theorie):
Deze studie draagt bij aan een beter begrip van de weinig onderzochte situationele motivatie in de bachelor geneeskunde. Het benadrukt de rol van onplezierige gevoelens, die in de literatuur soms overschaduwd worden door de nadruk op cognitieve processen.
Studenten nemen dikwijls een transactionele houding aan als reactie op onplezierige gevoelens. Gedrag dat van buitenaf als ‘lui’ oogt, kan dus voortkomen uit onderliggende gevoelens zoals frustratie, overweldiging en zinloosheid.
Onderwijzers kunnen de manier waarop studenten betekenis geven aan hun demotivatie benutten om oorzaken te achterhalen en motivatie te versterken. Het verminderen van negatieve gevoelens zoals verveling en verwarring speelt daarin een grote rol, aangezien dergelijke gevoelens geen triviale ongemakken zijn maar signalen die de motivatie van studenten vormgeven.
Referenties:
Kusurkar, R. A., Croiset, G., Galindo-Garré, F. & Ten Cate, O. Motivational profiles of medical students: Association with study effort, academic performance and exhaustion. <i>BMC Med. Educ.</i> <b>13</b>, 87 (2013).
Törmänen, T. <i>et al.</i> Situational Motivation in Academic Learning: A Systematic Review. <i>Educ. Psychol. Rev.</i> <b>37</b>, 56 (2025).