Context / probleemstelling of aanleiding

Probleemstelling (inclusief theoretische onderbouwing en onderzoeksvraag/vragen):
De wereld wordt geconfronteerd met een planetaire crisis van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en toenemende vervuiling. Het integreren van de gevolgen voor de gezondheid van deze crisis in het medisch curriculum is daarom urgent. Onderwijs hierover confronteert studenten echter met de overweldigende omvang van de dreigingen, wat gevoelens van bezorgdheid, angst en machteloosheid kan oproepen. De ‘<i>pedagogy of discomfort</i>’ benadrukt dat dergelijke reacties onvermijdelijk en waardevol zijn voor kritisch leren, mits hoop en handelingsperspectief behouden blijven. Hoewel bekend is dat bezorgdheid en hoop de motivatie tot actie beïnvloeden, is nauwelijks onderzocht hoe onderwijs over klimaatverandering deze reacties beïnvloeden bij geneeskundestudenten. Onze onderzoeksvraag luidde: “<b>Hoe ontwikkelen bezorgdheid en hoop zich onder medische studenten na deelname aan planetary health onderwijs?”</b>
Methode:
In 2024 voerden we een longitudinaal onderzoek uit onder derdejaars geneeskundestudenten(N=366) van Erasmus MC, Rotterdam.Studenten volgden facultatief een introductiecollege en E-module,en speelden een verplicht interactief kaartspel gebaseerd op de <i>Lancet Countdown on Health and Climate Change</i> in het blok Volksgezondheid en Gezondheidszorg. Op drie momenten vulden zij een digitale vragenlijst in: voorafgaand aan het kaartspel (pre), direct na afloop (post), en drie maanden later (follow-up).Klimaat-gerelateerde bezorgdheid en hoop werden gemeten met gevalideerde vragen uit de <i>European Social Survey Round 8</i> en de <i>Climate Change Hope Scale (CCHS)</i>. Daarnaast werden attituden <i>ten opzichte van</i> en kennis <i>over</i> klimaat en gezondheid bevraagd. Lineaire gemengde modellen en gemengd-effect ordinale logistische regressiemodellen zijn toegepast met Holm’s correctie voor meervoudige toetsing.
Resultaten (en conclusie):
In totaal waren 366 studenten beschikbaar om deel te nemen. 289(79,0%) studenten namen deel aan de pre-meting, 275(75,1%) aan de post-meting en 170(46,5%) aan de follow-up.Direct na het spel namen zowel bezorgdheid(OR 7.45;p<0.0001) als hoop (B1.34;p<0.0001) significant toe.Na drie maanden bleef bezorgdheid bestaan (OR 0.56; p>0.05), maar nam hoop af(B -0.92;p<0.0001),hoewel hoop hoger bleef dan bij de pre-meting. Ook kennis en attituden,waaronder het geloof dat klimaatverandering veroorzaakt wordt door menselijk handelen(OR 7.33;P<0.0001), het gevoel van persoonlijke verantwoordelijkheid(B 0.83;P<0.0001),en het belang van klimaatverandering voor de gezondheidszorg(B 0.62;<0.0001) namen direct na het spel significant toe.Bij follow-up namen de meeste effecten af, maar bleven hoger dan bij de pre-meting.Het effect op menselijk handelen als oorzaak van klimaatverandering was bij follow-up terug op het niveau van de pre-meting(OR 1.44;p>0.05).
Discussie (beschouwing resultaten en conclusie in het kader van de theorie):
De bevindingen laten zien dat bezorgdheid in de tijd aanhoudt,terwijl hoop en persoonlijke verantwoordelijkheid afnemen.Dit sluit aan bij de theorie van de negativiteitsbias,die stelt dat negatieve affecten sterker en langduriger zijn dan positieve affecten,vooral bij voortdurende blootstelling aan alarmerende informatie.De afname in het geloof van studenten in de antropogene aard van klimaatverandering en hun gevoel van persoonlijke verantwoordelijkheid,bij het gelijk blijven van het belang dat studenten toekennen aan klimaatverandering voor de gezondheidszorg,kan wijzen op een verschuiving van de ervaren verantwoordelijkheid voor het individu naar het collectief.De afname in kennis kan worden verklaard door een eenmalige blootstelling aan de planetaire crisis,gevolgd door een neurologiecursus zonder gerelateerde inhoud,waardoor consolidatie in het langetermijngeheugen kan zijn verhinderd.Deze bevindingen onderstrepen dat een eenmalige interventie onvoldoende is om blijvende betrokkenheid te realiseren.Onderwijs over planetary health zou,vergelijkbaar met klinisch redeneren en professionaliteit,longitudinaal door het curriculum geïntegreerd mogen worden om handelen ten aanzien van omgevingsdeterminanten te normaliseren.Dit biedt studenten herhaalde mogelijkheden om te reflecteren op de eigen attituden en vaardigheden als gezondheidspleiter(<i>health advocate</i>).Docentprofessionalisering is daarbij essentieel om emotioneel beladen leerervaringen te begeleiden en studenten te helpen bezorgdheid om te zetten in constructieve betrokkenheid.Samenwerking met klimaatpsychologie en kritische pedagogiek,kunnen richting en verdieping bieden.
Referenties:
Stevens M,Israel A,Nusselder A,et al.Drawing a line from CO2 emissions to health—evaluation of medical students’ knowledge and attitudes towards climate change and health following a novel serious game:a mixed-methods study.BMC Medical Education.2024;24(1):626.
Zembylas M.Critical pedagogy and emotion:working through ‘troubled knowledge’ in posttraumatic contexts Crit Stud Educ.2013 June 1;54(2):176–89.