Context / probleemstelling of aanleiding

Probleemstelling (inclusief theoretische onderbouwing en onderzoeksvraag/vragen):
In Nederland draaien de meeste net afgestudeerde artsen binnen drie maanden na start in de kliniek hun eerste avond- en nachtdiensten. Eerder onderzoek laat zien dat veel van hen zich op dat moment onvoldoende voorbereid voelen op deze verantwoordelijkheid. (1) Deze gevoelens kunnen leiden tot onzekerheid en risico’s voor werkplezier en patiëntveiligheid. De vraag is of deze diensten niet te vroeg komen, gekeken naar de ontwikkeling die beginnende dokters in deze fase doormaken.
Om leren in relatie tot de dienst beter te begrijpen, gebruikten we het raamwerk van Biesta. (2) Dit raamwerk onderscheidt drie onderwijsdoelen: kwalificatie, socialisatie en subjectificatie. Vanuit dit kader onderzochten we wat net afgestudeerde dokters leren tijdens hun eerste diensten, hoe supervisoren dit leerproces beïnvloeden, en hoe beide groepen de huidige timing van de eerste dienst beoordelen.
Methode:
In 2024 zijn semigestructureerde interviews afgenomen met acht beginnende dokters en acht supervisoren uit diverse specialismen in Isala. De interviewleidraad en analyse waren gebaseerd op Biesta’s raamwerk. De data zijn thematisch gecodeerd (conform QUAGOL-benadering), met Biesta’s raamwerk als <i>sensitizing concept</i>.
Resultaten (en conclusie):
De resultaten laten zien dat het werken tijdens diensten bijdraagt aan ontwikkeling binnen alle drie de onderwijsdomeinen. Binnen het domein van <i>kwalificatie</i> rapporteerden beginnende dokters een verdieping van technische, cognitieve en sociale vaardigheden, zoals klinisch redeneren, prioriteren en samenwerken. Deze groei ging gepaard met meer zelfvertrouwen en zelfstandigheid.
Binnen <i>socialisatie</i> droegen diensten bij aan het gevoel onderdeel te zijn van het team en hielpen zij beginnende dokters hun professionele rol verder te verkennen en internaliseren. Vertrouwen speelde hierin een centrale rol: zowel het vertrouwen dat zij kregen van supervisoren en verpleegkundigen, als het vertrouwen dat zij zelf ontwikkelden in hun handelen.
Binnen <i>subjectificatie</i> beschreven beginnende dokters een verschuiving in hoe zij zichzelf positioneerden binnen het team. Waar zij aanvankelijk vooral reactief handelden, ontstond gaandeweg meer ruimte om een eigen stijl te ontwikkelen en verantwoordelijkheid te nemen.
Supervisoren beïnvloedden het leerproces vóór, tijdens en na de dienst: door verwachtingen te verhelderen, veiligheid te bieden en ruimte te geven voor reflectie. Verschillen in supervisiestijl leidden tot uiteenlopende leerervaringen, mits de basis van veiligheid gewaarborgd bleef.
De eerste dienst vond doorgaans plaats binnen twee tot drie maanden na start in de kliniek. Hoewel deze timing vooral voortkwam uit organisatorische routines, werd zij door deelnemers niet als problematisch ervaren. Zowel arts-assistenten als supervisoren benadrukten dat juist de vroege blootstelling aan de verantwoordelijkheden die bij de dienst horen, waardevol was voor de professionele ontwikkeling.
Discussie (beschouwing resultaten en conclusie in het kader van de theorie):
Het werken in de dienst is niet alleen een moment van toepassing van kennis en vaardigheden, maar ook een context waarin beginnende dokters hun rol verkennen en zich als professional leren positioneren. Deze studie laat zien dat de timing van de eerste dienst passend is, juist vanwege de cruciale leerervaringen die deze ervaring biedt.
Om deze leerervaring optimaal te benutten, is gerichte begeleiding essentieel. Binnen <i>kwalificatie</i> vraagt dit om expliciete feedback op het handelen in de dienst. Binnen <i>socialisatie</i> is het belangrijk dat supervisoren bijdragen aan een gevoel van veiligheid en verbondenheid. Binnen <i>subjectificatie</i> kunnen supervisoren groei stimuleren door ruimte te bieden voor reflectie, autonomie en het ontwikkelen van een eigen stijl. Door diensten expliciet te erkennen en benaderen als leeromgeving en ondersteuning af te stemmen op deze drie domeinen, kunnen de positieve effecten op de professionele ontwikkeling van beginnende dokters verder worden versterkt.
Referenties:
Baten A, Bleeker-Rovers CP, van den Heijkant F, de Graaf J, Fluit C. Residents’ readiness for out-of-hours service: a Dutch national survey. <i>Neth J Med</i>. 2018;76(2):78-83.
Biesta GJJ, van Braak M. Beyond the Medical Model: Thinking Differently about Medical Education and Medical Education Research. <i>Teach Learn Med</i>. 2020;32(4):449-56.