Context / probleemstelling of aanleiding

Probleemstelling (inclusief theoretische onderbouwing en onderzoeksvraag/vragen):
Effectieve samenwerking in de spoedzorgketen is cruciaal voor patiënten en van belang voor zorgprofessionals zelf. Een bijzondere vorm van samenwerking betreft de intraprofessionele consultatie in de acute zorg, waarin artsen elkaar veelal telefonisch consulteren en binnen enkele minuten een gezamenlijk beeld van de acuut zieke patiënt moeten vormen. Dit wordt extra uitdagend wanneer consultaties onder tijdsdruk plaatsvinden en artsen uit verschillende werkcontexten betrokken zijn, zoals bij de zorg voor acuut zieke kinderen tussen huisartsen en kinderartsen het geval is. Naast medische expertise is hierbij ook inzicht in elkaars perspectief en in vaak onzichtbare dynamieken en emoties, zoals drukte of onzekerheid, noodzakelijk. Reflectie op eigen emoties, cognities, interacties en handelingsvermogen in deze samenwerkingsdynamieken is essentieel, maar krijgt in medische (vervolg)opleidingen weinig aandacht. Erkenning hiervan is belangrijk voor het borgen van veilige, efficiënte patiëntenzorg en biedt kansen voor wederzijdse steun en daarmee duurzame inzetbaarheid van artsen zelf.
Om deze lacune aan te pakken, ontwikkelden wij een intraprofessionele consultatietraining voor aios kindergeneeskunde en huisartsgeneeskunde, gericht op het herkennen en vergroten van handelingsvermogen in moeizame interactiedynamieken in consultaties. Deze training is gebaseerd op het Teamwork-ABC model (Attitude, Behaviour, Cognition). Een model dat teamwork beschrijft als een dynamisch proces waarin affectieve, motiverende, gedragsmatige en cognitieve dimensies elkaar continu beïnvloeden en een basis vormen hoe teamleden acteren. Wij onderzochten wat aios leerden over deze interactiedynamieken, welke gedragsvoornemens zij formuleerden en in hoeverre deze twee maanden later in de klinische praktijk werden toegepast.
Methode:
We voerden een kwalitatieve, longitudinale studie uit onder aios huisartsgeneeskunde en aios kindergeneeskunde van het Radboudumc Nijmegen en drie samenwerkende ziekenhuizen (Canisius Wilhelmina ziekenhuis te Nijmegen, Rijnstate ziekenhuis te Arnhem, Jeroen Bosch ziekenhuis te den Bosch). De training bestond uit videobesprekingen, reflecties en rollenspellen waarin afstand en nabijheid in de interactie werden geoefend. Deelnemers vulden drie reflectieformulieren in en formuleerden gedragsvoornemens. Na twee maanden volgde een vragenlijst over of en hoe aios hun gedragsvoornemens hadden toegepast in de klinische praktijk. Data werden geanalyseerd via template-analyse volgens het Teamwork-ABC model; leereffecten en transfer zijn geëvalueerd met het Kirkpatrick-model.
Resultaten (en conclusie):
In totaal namen 26 aios deel(12 aios huisartsgeneeskunde, 14 aios kindergeneeskunde).Zij ontwikkelden vooral inzicht in eigen emoties binnen samenwerking en de invloed hiervan op interacties. In de praktijk probeerden zij emoties vaker te erkennen in plaats van te negeren, wat leidde tot meer openheid en mentale ruimte. Daarnaast ontstond meer begrip voor elkaars perspectief en manieren om eenzelfde beeld te verkrijgen rondom de situatie van een patiënt met een duidelijker doel en mogelijkheden voor herstructuren van de consultatie. Verder kregen aios beter zicht op hoe spanningen of conflicten ontstaan. Hoewel zij vaker wilden ingrijpen om deze interactionele dynamieken te doorbreken, bleek dit in de praktijk nog vaak moeilijk. Tijdsdruk, afhankelijkheid en hiërarchie werden door aios als mogelijke oorzaken hiervan beschreven.
Discussie (beschouwing resultaten en conclusie in het kader van de theorie):
De consultatietraining vergrootte het emotioneel bewustzijn van aios en hun inzicht in intraprofessionele dynamieken. Dit sluit aan bij het concept <i>mentaliseren</i>,oorspronkelijk afkomstig uit de psychiatrie,dat het vermogen beschrijft om over zichzelf te reflecteren,in te leven in de ander,de interactie te interpreteren en hierop te acteren.Groepsreflecties en rollenspellen leken in onze studie dit vermogen te versterken,wat een intraprofessionele consultatietraining in de spoedzorg waardevol maakt.Ondanks dit toegenomen bewustzijn bleek het in de praktijk moeilijk om ingewikkelde intraprofessionele interacties daadwerkelijk te doorbreken.Mogelijk speelt de emotionele socialisatie van artsen, waarin het vermijden van emoties zowel als copingstrategie als professionele norm is verankerd,een rol.
Referenties:
Ingels DJ,Zajac SA,Kilcullen MP,Bisbey TM,Salas E. Interprofessional teamwork in healthcare:Observations and the road ahead. J Interprof Care.2023;37(3):338-45.
van Schie RM,Coolen EHAJ,Schoorlemmer I,Aalfs NR, van der Velden JAEM,Scherpbier-de Haan ND,Thoonen BPA. https://doi.org/10.5334/pme.1770Unveiling Intraprofessional Dynamics:Learning Teamwork in Acute Care Consultations Between Paediatric and General Practice Residents.<i>Perspectives on Medical Education.</i>2025;14(1): 800–812.DOI:https://doi.org/10.5334/pme.1770